Замын стандартын хэрэгжилтэнд хийсэн үнэлгээний дүнг МТИҮХ хотын захиргаанд танилцууллаа

“Оролцоог бодит болгоё” аяны хүрээнд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн ТББ-ууд СЗХҮТ хамтран Нийслэлийн засаг даргын тамгын газар, хотын захиргаатай хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн дэд бүтэц, хөдөлмөр эрхлэлтийн асуудлаар хэлэлцүүлэг зохион байгууллаа. Хэлэлцүүлэгт ХАХНХЯ-ны дэд сайд Э. Тамир, Нийслэлийн орлогч дарга н. Буяндалай, НЗДТГ-ын нийгмийн хөгжлийн хэлтэсийн дарга н. Отгонбаяр зэрэг албаны хүмүүс оролцлоо. Хэлэлцүүлгийн үеэр Монголын Тэргэнцэртэй Иргэдийн Үндэсний Холбоо нь /МТИҮХ/ хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн дэд бүтэц, явган хүний замын стандартын хэрэгжилтэнд хийсэн үнэлгээний дүнгээ танилцуулж, стандартын хэрэгжилтийг хангах, сайжруулах талаар өөрсдийн санал зөвлөмжөө шийдвэр гаргагч нарт хүргэн ажиллалаа.




Чингэлтэй Дүүргээс гаргасан Төслийн удирдамж

Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих төсөл сонгон шалгаруулах ажлын удирдамж
Зорилго : Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих нийтлэг үйл ажиллагааны үр дүнд бусды н адил ажлын байраар хангагдаж чадахгүй байгаа хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хэрэгцээ нөөц боломж чадавхид тулгуурлан тэдний хөдөлмөр эрхлэлтийг тусгайлан дэмжиж өрхийн орлогыг нэмэгдүүлэх улмаар ажлын байр, амьжиргааны эх үүсвэртэй болгоход төслийн гол зорилго оршино
Төслийн баримт бичигт дор дурьдсан материалыг хавсаргана. Үүнд:
1. Төсөл хэрэгжүүлэх хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн, түүний / тэдний / гэр бүлийн гишүүдийн иргэний үнэмлэх / гэр бүлийн гишүүд оршин суугаа нэг хаягтай байна /-ний хуулбар
2. Хөгжлийн бэрхшээлтэйг тодорхойлох баримт бичгийн хуулбар / Эмнэлэг- хөдөлмөрийн магадлах комиссын шийдвэр, тэтгэвэрийн дэвтэр болон холбогдох бусад баримт бичгийн хуулбар байх бөгөөд эдгээр нь хүчинтэй хугацааа нь дуусаагүй байх /
3. Төсөл хэрэгжүүлэх хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн түүний гэр бүлийн хөдөлмөрийн насны гишүүдын боловсролын түвшин, мэргэжлийн ур чадварыг илэрхийлсэн баримт бичгийн хуулбар
4. Төсөл хэрэгжүүлэх хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэний оршин суугаа хорооны тодорхойлолт
5. Нөхөрлөл хоршоонд элсэх бол тухайн нөхөрлөл, хоршооны улсын бүртгэлийн гэрчилгээ байршил, сүүлийн жилийн санхүүгийн тайлан
6. Төслийг хэрэгжүүлэх бизнес төсөл, төлөвлөгөө , тооцоо, судалгаа, бизнесийн үйл ажиллагааны талаархи танилцуулга
Төслийн сонгон шалгаруулалтанд доорхи шалгуур үзүүлэлтийг баримтлана. Үүнд:
- Өмнө нь ХЭДСангаас олгогдсон төрөл бүрийн /2011-2012 онд ХБИ иргэний төсөл, ажил олгогчын дэмжлэг г.м /санхүүгйин дэмжлэг үзүүлэх арга хэмжээнд хамрагдаагүй байх /
- Төслийн үр дүнд бий болгох шинэ ажлын байр нь нэг жилээс доошгүй хугацаанд байнгын тогтвортой хадгалагдах боломжтой байх
- Нийт бий болгож байгаа ажлын байрны 50-с доошгүй хувь нь хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн ажиллах боломжтой байх, боломжийг бүрдүүлэх саналаа тусгасан байх
- Төслийн үр дүнгээр аж ахуйгаа эрхлэх үйл ажиллагааны материаллаг бааз бэхжүүлэх , аж ахуй эрхлэх ур чадвараа дээшлүүлэх , бусад төсөл хөтөлбөрүүдтэй хамтран ажиллах боломжтой байх
- Төслийн санхүүжилтийн нэг ажлын байранд ноогдох зардал нь 1,0 сая хүртэл төгрөг байх ба ажлын байрны тоо , гишүүдийн тооноос хамруулан хувиараа хөдөлмөр эрхлэгчид ноогдох дээд зардлын хэмжээ 5,0 сая төгрөг хүртэл, хоршоо нөхөрлөлийн гишүүдэд ноогдох зардлын хэмжээ 10,0 сая төгрөг хүртэл байна.
Төслийн сонгон шалгаруулах бизнесийн үйл ажиллагааны чиглэл
1. Ахуйн үйлчилгээ /оёдол, гутал г.м /
2. Хүнсний үйлдвэрлэл / мах ,сүү, ногоо даршлах /
3. Хөнгөн үйлдвэрлэл / оёдол, сүлжмэл, ноос арьс шир боловсруулах /
4. Барилгын материалын / блок, тоосго/
5. Өрхийн үйлдвэрлэл / гар урлал, эсгий, жижиг эдлэлийн үйлдвэрлэл /

Хаана: Төслийг Чингэлтэй дүүрэг хөдөлмөрийн хэлтэсийн 308 тоот 4 дүгээр сарын 16-ны өдөр 17 цаг хүртэл хүлээн авна.

Хувиараа аж ахуй эрхлэх болон нөхөрлөл хоршоо байгуулах иргэнд санхүүгийн дэмжлэг олгох төслийг сонгон шалгаруулах ажлын удирдамж
Зорилго
Хувиараа аж ахуй эрхлэх болон нөхөрлөл, хоршоо байгуулах иргэнд тогтвортой ажлын байр бий болгоход чиглэсэн үйл ажиллагаанд нь санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэх арга хэмжээг бизнесийн үйл ажиллагааны төсөл хөтөлбөрөөр хэрэгжүүлэхэд төслийн сонгон шалгаруулалтын зорилго оршино.
Сонгон шалгаруулалтад тавигдах шаардлага , шалгуур үзүүлэлт
• Хувиараа аж ахуй эрхлэх болон нөхөрлөл хоршоо байгуулах иргэн нь ажлын байр бий болгох бизнесийн төслөө боловсруулан Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сангаас зээл авах хүсэлтээ гаргаж жижиг зээл авахад зээлийн тодорхой хэсэгт барьцаагүй байгаа буюу үйл ажиллагааныхаа хүрээнд ажлын байр шинээр бий болгох,тогтвортой хадгалах , хамгаалахад чиглэгдсэн төслийг ирүүлэх
• Өмнө нь ХЭДСангаас олгогдсон төрөл бүрийн / ХБ иргэний төсөл, ажил олгогчын дэмжлэг г.м /санхүүгйин дэмжлэг үзүүлэх арга хэмжээнд хамрагдаагүй байх
• Төслийн үр дүнд бий болгох шинэ ажлын байр нь нэг жилээс доошгүй хугацаанд байнгын тогтвортой хадгалагдах боломжтой байх
• Төслийн үр дүнгээр аж ахуйгаа эрхлэх үйл ажиллагааны материаллаг бааз бэхжүүлэх , аж ахуй эрхлэх ур чадвараа дээшлүүлэх , бусад төсөл хөтөлбөрүүдтэй хамтран ажиллах боломжтой байх
• Төслийн санхүүжилтийн нэг ажлын байранд ноогдох зардал 1,0 сая хүртэл төгрөг байх ба ажлын байрны тоо , гишүүдийн тооноос хамруулан хувиараа хөдөлмөр эрхлэгчид ноогдох дээд зардлын хэмжээ 5,0 сая төгрөг хүртэл, хоршоо нөхөрлөлийн гишүүдэд ноогдох зардлын хэмжээ 10,0 сая төгрөг хүртэл байна.
Бүрдүүлэх бичиг баримт
• Нөхөрлөл хоршооны улсын бүртгэлийн гэрчилгээ, дүрмийн хуулбар
• Бүх гишүүдийн хурлын шийдвэр
• Нөхөрлөл, хоршооны гишүүдийн иргэний үнэмлэхний хуулбар
• Гишүүдийн өргөдөл
• Хувиараа болон өрхийн аж ахуй хэлбэрээр хөдөлмөр эрхлэх хүсэлт
• Бизнесийн төсөл

Төслийн сонгон шалгаруулах бизнесийн үйл ажиллагааны чиглэл
6. Ахуйн үйлчилгээ /оёдол, гутал г.м /
7. Хүнсний үйлдвэрлэл / мах ,сүү, ногоо даршлах .г.м /
8. Хөнгөн үйлдвэрлэл / оёдол, сүлжмэл, ноос арьс шир боловсруулах г.м /
9. Барилгын материалын / блок, тоосго г.м /
10. Өрхийн үйлдвэрлэл / гар урлал, эсгий, жижиг эдлэлийн үйлдвэрлэл г.м /
Төслийг 2013 оны 04 дүгээр сарын 16 ны өдрийг хүртэл ЧД Хөдөлмөрийн хэлтэсийн / Оранж плаза төв/-н 310 тоотод авна.

ХАХНХЯ, СЗХҮТ ХАМТРАН “ДЭД БҮТЦИЙГ ХӨГЖЛИЙН БЭРХШЭЭЛТЭЙ ХҮМҮҮСТ ХҮРТЭЭМЖТЭЙ БОЛГОХОД- БИДНИЙ ОРОЛЦОО” СЭДЭВТ СУРГАЛТ ЗОХИОН БАЙГУУЛЛАА


ХАХНХЯамаас хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн “Оролцоог бодит болгоё” сарын аяныг эхлүүлсэн. Энэ хүрээнд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг нийгмийн харилцаанд идэвхтэй оролцуулах, тэдэнд тугамдаж буй бэрхшээлийн шийдвэрлэх болон Төрөөс хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд чиглэсэн бодлого, чиглэлийн талаар шат дараатай сургалт, семинар, хэлэлцүүлгийг зохион байгуулж байгаа.

Тодруулбал энэ сарын 7-ны өдөр хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд тулгамдаж буй бэрхшээлийн нэг дэд бүтцийн асуудлын хөндөн, “Дэд бүтцийг хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүст хүртээмжтэй болгоход- бидний оролцоо” сургалтыг Сэргээн засалт, хөгжлийн үндэсний төвд амжилттай зохион байгууллаа.

Сургалтад Сэргээн засалт хөгжлийн үндэсний төвийн ерөнхий захирал Б.Нарантуяа, тус төвийн сургалт, судалгааны газрын дарга Б.Батдорж нар оролцсон. Түүнчлэн Түгээмэл хөгжил төвийн тэргүүн Б.Ундрахбаяр “Хүртээмжтэй орчин”, Тэргэнцэртэй иргэдийн үндэсний холбооны тэргүүн Б.Чулуундолгор “Хүртээмжтэй орчноос үүдэж, ХБИ-дэд тулгарч буй бэрхшээл”, Түгээмэл хөгжлийн төвийн гүйцэтгэх захирал Я.Авирмэд “Нийгмийн загварууд”, ШУТИС-ын архитектурын салбарын эрхлэгч И.Гончигбат “ХБИ-ийн шаардлагыг тооцсон барилга, хот байгуулалтын салбарын техник, баримт бичгүүдийн хэрэгжилт” сэдвүүдээр тус тус илтгэл тавьж, дэд бүтцийн тооцоогүй байдлаас шалтгаалж, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд тулгарч буй бэрхшээлийг бодит жишээ баримт, судалгаанд тулгуурлан сургалтад оролцогчдод мэдээлэл өгсөн юм.

Тухайлбал, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд зориулж, дэлхийн улс орнууд дэд бүтцийн асуудлаа хэрхэн өөрчилж, зохицуулсан талаарх туршлага, манай улсын дэд бүтцийн өнөөгийн байдлын талаар Түгээмэл хөгжил төвийн тэргүүн Б.Ундрахбаярын илтгэл чиглэсэн байлаа. Тэрбээр хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд хандах хандлага олон улсын түвшинд гурван янзаар байдаг бөгөөд эхнийх нь хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд гэж байх ёсгүй, хоёрдугаарт хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хүн амынхаа цөм гэж үзэн, бурхан мэт шүтэх үзэл, харин гуравдугаарт хөгжлийн бэрхшээлтэй болон энгийн иргэдийн хооронд ямар ч ялгаа байх ёсгүй, тэд ижил түвшинд байна гэсэн түгээмэл үзэл, хандлага гэдгийг онцлон хэлж байв. Эдгээрээс сүүлийх буюу Түгээмэл хандлагыг баримтлах нь хөгжлийн бэрхшээлтэй болон энгийн иргэдийн хоорондын ялгааг арилгах хамгийн оновчтой тогтолцоо, арга гэж үзжээ. Тиймээс дэд бүтцийн асуудлыг шийдвэрлэхдээ хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, энгийн иргэд гэсэн зааг гаргалгүй ямар ч хүн ашиглаж болохуйц хэлбэрийг сонгож байхыг холбогдох албаныханд санал болгож байгаагаа өөрийн илтгэлдээ тусгасан байна.

“Дэд бүтцийг хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүст хүртээмжтэй болгоход- бидний оролцоо” сургалтад оролцогчид манай улсын дэд бүтэц хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг нийгмийн харилцаанд орох нөхцөл, боломжийг хаасан, хязгаарлахуйц бэрхшээл учруулдаг болохыг хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд өнгөрсөн жилүүдэд хийсэн өөрсдийн судалгаа, үнэлгээний дүнгээр тогтоосон гэдгээ ч хэлж байсан. Өөрөөр хэлбэл, хотын аль хэсгийн зам, талбайд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнийг зам гарахад тусласан гэрлэн дохио, хараагүй хүний зориулалтын зам, тэргэнцэрт зориулсан налуу зам, гарц байхгүй, туйлын хангалтгүй байгаа юм.

Хэдийгээр сүүлийн үед баригдаж буй барилга, зарим гудамж, талбайд эдгээрийг хийсэн ч харамсалтай нь стандартад нийцэхгүй, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн бие даан явах нөхцөл, боломжгүй байдлаар шийдвэрлэсэн байгааг сургалтын үеэр ярьж байв. Тиймээс эл байдлыг өөрчлөх, барилгын зургийн даалгаварт энэ тухай стандартыг тусгах, нарийвчлан шалгах зэргийг баримталж, зайлшгүй шалгасны дараа хүлээн авах шаардлагатай болохыг сургалтанд оролцогч хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн төлөөллүүд онцоллоо.

ХӨГЖЛИЙН БЭРХШЭЭЛТЭЙ ИРГЭДИЙН ОРОЛЦООГ БОДИТ БОЛГОХ АЯНЫ ХҮРЭЭНД “ХӨГЖЛИЙН БЭРХШЭЭЛТЭЙ ХҮҮХДЭД ҮЗҮҮЛЭХ СЭРГЭЭН ЗАСАХ ТУСЛАМЖ, ҮЙЛЧИЛГЭЭ” СЭДЭВТ ҮЗҮҮЛЭХ СУРГАЛТЫГ ЗОХИОН БАЙГУУЛЛАА


Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд тэр дундаа энэ зовлон бэрхшээлийг туулж яваа бяцхан хүүхдүүдэд чиглэсэн, тэдэнд сэргээн засах тусламж, үйлчилгээг хэрхэн үзүүлдэг тухай “Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдэд үзүүлэх сэргээн засах тусламж, үйлчилгээ” сэдэвт сургалтыг өнөөдөр хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн эцэг эхчүүдэд зориулан Сэргээн засалт, хөгжлийн үндэсний төвд зохион байгууллаа. Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн асуудал нь нийгмийн халамжийн асуудал төдийгүй нийт хүн амын хөгжлийн талаар баримтлах бодлогын төвд байх шаардлага бий болж байна. Ялангуяа ирээдүй хойч үе болсон хүүхдийн асуудал онцгой анхаарал татах болсон.

Учир нь Сэргээн засалт, хөгжлийн үндэсний төвөөс 2012 онд улсын хэмжээнд явуулсан судалгааны дүнд нийт 107140 хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн бүртгэгдсэнээс 0-5 насны хүүхдийн дунд харааны бэрхшээлтэй 276, сонсгол, хэл ярианы бэрхшээлтэй 371, хөдөлгөөний бэрхшээлтэй 777, унадаг татдаг 296, сэтгэцийн өвчтэй 109, оюун ухааны бэрхшээлтэй 345, хавсарсан бусад хэлбэрийн бэрхшээлтэй 561 хүүхэд байгааг тогтоосон байна. Мөн судалгаанаас харахад сүүлийн үед төрөлхийн хөдөлгөөний бэрхшээлтэй харьцангуй бага болсон ч осол гэмтэлтэй холбоотойгоор  5 болон 16 наснаас дээш үед шинээр хөдөлгөөний бэрхшээл бүртгэгдэх болжээ. Түүнчлэн Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагаас хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийг дотор нь харааны, сонсгол хэл ярианы, хөдөлгөөний, уналт таталтын, оюун ухааны, сэтгэцийн, хавсарсан болон бусад бэршээлтэй гэж долоо ангилан эмчилгээ, сувилгааг хийх болжээ. Хэдийгээр өнгөрсөн хугацаанд эдгээр хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдэд ар гэрийхэн нь зөвхөн эмчилгээ, эрүүл мэнд тал дээр илүүтэй анхаарч, бусад асаргаа, сувилгааг орхигдуулах, нийгмийн харилцаанаас тусгаарлагдмал, оролцоогүй  болж байгаа нь ажиглагдах болжээ. Тиймээс хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдэд тавих анхаарал, туслах, тэдний эрүүл мэнд болон нийгмийн бусад асуудалд чиглэсэн бодлого, үйл ажиллагаа зайлшгүй хэрэгтэй байгаа юм.

Тодруулбал, эцэг эхчүүдэд үр хүүхдээ гэрийн нөхцөлд асрах, дасгал хөдөлгөөн хийлгэх, мөн хүүхдийнхээ хөгжлийн бэрхшээлийн онцлогоос шалтгаалж, хөдөлгөөн, хэл ярианы засал, дасгалыг хэрхэн зөв хийх ойлголтыг өгөх, эцэг эхчүүдийг үүнд сургахад  сургалтын ач холбогдол оршиж байгаа юм. Тухайлбал, тархины саажилттай хүүхдийг зөв байрлуулах, өргөх, тэврэх, тохирсон хөдөлгөөн дасгалыг гэрийн нөхцөлд хийлгэснээр хүүхдийн хөдөлгөөний хөгжилд сайнаар нөлөөлөх боломжтой болдог байна. Мөн хэл ярианы бэрхшээлтэй хүүхдэд байнгын давтамжтай хэл зүгшрүүлэх заслын дасгал, үг хэллэгийг хэлж байх, хүүхдээ дууриалган хэлүүлэх зэргийг гэрийн нөхцөлд зөв хийсэнээр үр дүнтэй болохыг Сэргээн засалт, хөгжлийн үндэсний төвийн эмч, мэргэжилтнүүд онцлон, эцэг эхчүүдэд захиж байсан юм. Гэхдээ зөвхөн үр хүүхдийнхээ эрүүл мэндийн төлөө санаа тавих бус тэдэнд боловсрол олгох, сургаж хөгжүүлэх, нийгэмшүүлэхэд нь анхаарах хэрэгтэйг сургалтаар зааж, зөвлөсөн.  Эл асуудалд хамтран ажиллахдаа үргэлж нээлттэй байхаа ч Сэргээн засалт, хөгжлийн үндэсний төвийн удирдлагууд болон эмч, ажилчид  илэрхийлэв.

Энэ удаагийн үзүүлэх сургалтад ХАХНХЯ-ны Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хөгжлийн хэлтсийн дарга Т.Батдулам, Сэргээн засалт хөгжлийн үндэсний төвийн ерөнхий захирал Б.Нарантуяа, тэргүүн дэд захирал Д.Даника болон тус төвийн харьяа Сэргээн засах, оношилгоо эмчилгээний төвийн эмч, мэргэжилтнүүд оролцлоо. Үндэсний хэмжээнд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд болон хүүхдэд сэргээн засах эмчилгээ, үйлчилгээ явуулж, мэргэжлийн тусламж, зөвлөгөө өгөх Сэргээн засалт хөгжлийн үндэсний төвийн Сэргээн засах, оношилгоо эмчилгээний газар нь  нийслэлийн 9-н дүүрэг, 21 аймагт өөрийн  Нийгэм мэдээллийн төвүүдээрээ дамжуулан иргэддээ үйлчилгээ үзүүлдэг юм байна.

ХАХНХЯ, БШУЯ, СЗХҮТ ХАМТРАН ХӨГЖЛИЙН БЭРХШЭЭЛТЭЙ ХҮҮХЭД, ЗАЛУУСЫН СУРЧ БОЛОВСРОХ ОРЧИН НӨХЦӨЛИЙГ САЙЖРУУЛАХ ТУХАЙ УУЛЗАЛТ, ХЭЛЭЛЦҮҮЛЭГ ЗОХИОН БАЙГУУЛЛАА


 ХАХНХЯамнаас хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн “Оролцоог бодит болгоё” сарын аяныг эхлүүлсэн. Энэ хүрээнд хүрээнд Ерөнхий боловсрол болон сургуулийн өмнөх боловсролын байгууллагын удирдах ажилтнуудад зориулсан “Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийг боловсролд хамран сургах нь” сэдэвт уулзалт хэлэлцүүлгийг зохион байгууллаа. 

   Энэхүү уулзалтын эхний өдөр буюу 4 дүгээр сарын 4-ны өдөр хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн ерөнхий боловсролын дунд сургуульд суралцах болон сургуулийн өмнөх боловсрол эзэмших асуудлын талаар хэлэлцсэн юм. Учир нь манай улсын хувьд хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд сурч, хүмүүжих сургууль, цэцэрлэгийн орчин хангалтгүй, тэдэнтэй ажиллах мэргэжлийн багш, боловсон хүчин хомс, сургалтын арга зүй дутмаг зэргээс боловсролд бүрэн хамрагдаж чадахгүй байгаа юм. Мөн Монгол улсын Хүн ам, орон сууцны улсын тооллгын дүнгээс харахад манай улсад ерөнхий боловсролын сургуульд хамрагдах насны 6-19 насны нийт 13,5 мянган хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд байгаагийн 55,6 хувь нь сургуульд хамрагдсан бол 44,4 хувь нь сургуулиас завсардсан байна.

   Түүнчлэн хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийг хамт олны дунд сурч боловсрох, бие даан амьдрах чадварыг дээшлүүлж, нийтэч, өөртөө итгэлтэй, бусадтай нэгэн адил үзэл санаатай, хүсэл тэмүүлэлтэй байж, нийгмийн идэвх, оролцоог нэмэгдүүлэх зайлшгүй шаардлага бий болсон. Тиймээс ХАХНХЯ болон БШУЯ, Сэргээн засалт, хөгжлийн үндэсний төв хамтран сургууль, цэцэрлэгийн багш нар болон энэ чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг Төрийн бус байгууллагын төлөөллийг хамарсан томоохон хэмжээний уулзалт, хэлэлцүүлгийг зохион байгуулахаар болсон байна.

   Сургалтад ХАХНХ-ын дэд сайд Э.Тамир, ХАХНХЯ-ны ХАХБХЗГ-ын дарга Д.Амарсайхан, ХБИХХ-ийн дарга Т.Батдулам, СЗХҮТ-ийн ерөнхий захирал Б.Нарантуяа, БШУЯ-ны Дээд боловсролын хэлтсийн дарга П.Эрхэмбулган, Суурь, бүрэн дунд боловсролын хэлтсийн дарга А.Туяа, Сургуулийн өмнөх, бага боловсролын хэлтсийн дарга Б.Гантулга болон тусгай хэрэгцээт боловсролын сургуулийн 20, ерөнхий боловсролын сургуулийн 20, цэцэрлэгээс 20 нийт 70 гаруй төлөөлөгчид оролцлоо. Харин МУБИС-ийн багш, доктор, дэд профессор Г.Батцэнгэл “Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэдтэй ажиллах багш бэлтгэж байгаа өнөөгийн туршлага”, МУБИС-ийн багш, доктор, дэд профессор Ц.Баттуяа “Хөгжлийн бэрхшээл ба тэгш хамруулах сургалт”, н.Сарантуяа “Сургуулийн өмнөх боловсролын тухай хуульд”, Боловсролын хамтын ажиллагааны нийгэмлэг төрийн бус байгууллагын гүйцэтгэх захирал Б.Батжаргал “Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдэд боловсрол олгох туршлага” зэрэг илтгэлүүдийг тавилаа.

   Тус хэлэлцүүлгээр хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийг асран хамгаалах, сурч боловсрох, хүмүүжил, төлөвшилд авч хэрэгжүүлж байгаа болон өнөөгийн нөхцөл байдалд тулгамдаж буй бэрхшээлийн талаар багш, сурган хүмүүжүүлэгч нарын бэлтгэсэн илтгэлийг сонсож, санал солилцсон.

   Тухайлбал, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдэд хандах хандлага, өнөөдрийн нөхцөл байдал нь хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийг гэрт нь тусгаарлан, ганцаардуулж, чадварыг нь улам доройтуулж, нас биед хүрэхэд нь тэднийг жинхэнэ утгаараа нийгмээс гадуурхагдсан өөрийн байр суурьгүй, итгэлгүй, халамж хүртэгч бүлгийн иргэн болгодог нь нууц биш болсон гэдгийг хөндөн ярилцсан юм. Дээрх санал санаачилга, хэлэлцүүлгийн үр дүнд хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн сургууль, цэцэрлэгт сурч боловсрох, тэдний нийгмийн оролцоог бодит түвшинд хүргэхэд тусгаж ажиллахуйц хэд, хэдэн санал гарсан.

   Тэдгээр саналыг багцлан хүргэвэл: сурагчдын харилцан ялгаатай хэрэгцээ шаардлагыг хүлээн зөвшөөрч, сургалтын арга барилд шинэчлэл хийх, түүнчлэн сургалтын хөтөлбөр, зохион байгуулалт, заах арга, нөөц бололцооны ашиглалт ба олон нийттэй түншлэн ажиллах замаар чанартай боловсрол эзэмшүүлэх, тусгай сургалтын тогтолцоо нь ердийн сургуулийн нөхцөлд эдгээр хүүхдэд тохиолдох саад тотгорыг арилгахад чиглэсэн бус харин ч хүүхдүүдийг үе тэнгийхэн болон гэр бүлийнхнээсээ улам хөндийрч, санхүүгийн чадвартай болох бололцоог нь хааж болзошгүй тул аль болох хамтад нь сургах, тиймээс суралцах явцад нь тулгарч буй саад тотгорыг арилгаж, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийн суралцах хэрэгцээ шаардлагуудыг хангахад анхаарлаа хандуулах нь чухал гэдгийг хэлэлцүүлэгт оролцогчид онцолсон байна.

   Харин “Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийг боловсролд хамран сургах нь” уулзалт хэлэлцүүлгийн хоёр дахь өдөр буюу өнөөдөр хөгжлийн бэрхшээлтэй оюутнуудын сурч, боловсрох орчин нөхцөлийн талаар хэлэлцлээ. Тус хэлэлцүүлэгт ХАХНХЯ-ны ХАХБХЗГ-ын дарга Д.Амарсайхан, ХБИХХ-ийн дарга Т.Батдулам, СЗХҮТ-ийн тэргүүн дэд захирал Д.Даника, БШУЯ-ны дээд боловсролын асуудал хариуцсан мэргэжилтэн Г.Батнэмэх, мөн тус яамны мэргэжилтэн Б.Батсайхан, Италийн төрийн бус байгууллагын Монгол дахь суурин төлөөлөгч Д.Тулгамаа, мөн суурийн төлөөлөгчийн газрын менежер Л.Энхбуянт болон Их, дээд сургуулийн сургалтын албаны төлөөлөгч, хөгжлийн бэрхшээлтэй оюутнуудын төлөөлөл оролцлоо.

   Энэ удаагийн хэлэлцүүлгээр Их дээд сургуулиудад суралцаж буй хөгжлийн бэрхшээлтэй оюутнуудын өнөөгийн байдал, тэдэнд тулгамдаж буй асуудлуудын талаар их дээд сургуулийн доктор, профессор, эрдэмтэн багш нарын хийсэн судалгаа, хөгжлийн бэрхшээлтэй оюутнуудад хичээл заадаг сургагч багш нарын туршлагад суурилсан илтгэл, саналуудыг хэлэлцсэн юм. Тодруулбал, МУБИС-ын багш, доктор, профессор Я.Цэвээнлхабил “Монгол Улсад тусгай сургалттай боловсрол хөгжиж ирсэн түүхэн сургамж”, ЭМШУИС-ын сургалтын бодлого зохицуулалтын албаны ахлах арга зүйч Б.Оюунгоо “Сайн жишээт туршлагууд” сэдвээр тус тус илтгэл тавьж, санал солилцсон юм.

   Манай улсын хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулж буй Их , дээд сургуулиудад суралцах нийт оюутны 3 хувь нь хөгжлийн бэрхшээлтэй гэх мэдээлэл байдаг. Гэхдээ энэ тоо бол албан бус мэдээлэл гэдгийг холбогдох албаныхан хэлж байсан. Тиймээс хөгжлийн бэрхшээлтэй оюутнуудын нэгдсэн тоог гаргах, тэдний хэдэн хувь нь дээд боловсрол эзэмшиж буй талаар бодит мэдээлэлтэй болох шаардлага байгааг ч онцолж байлаа. Хэлэлцүүлэгт оролцогч Их дээд, сургуулийн багш нарын үзэж буйгаар хөгжлийн бэрхшээлтэй оюутнуудыг боловсрол эзэмшихэд энгийн оюутнуудын оролцоо, тэдний хоорондын харилцаа хамгийн чухал гэв. Тиймээс зөвхөн хөгжлийн бэрхшээлтэй оюутнуудыг нийгэмшүүлэхэд анхаарах бус хамт суралцаж буй энгийн оюутнуудад харилцааны хичээл тусгайлан орж, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн зовлон, бэрхшээлийг ойлгох, тэднийг хайрлах, халамжлах, тусалж, дэмжих сэтгэлгээг суулгах хэрэгтэй гэж үзсэнээ илэрхийлж байсан. Мөн Их дээд сургуулиудын заах арга зүйд дохионы хэлийг кредитээр заах тухай саналыг ч гаргаж байлаа. Ингэснээр хөгжлийн бэрхшээлтэй оюутнуудтай харилцах боломж бүрдэх ач холбогдолтой болох юм. Хэлэлцүүлгийн төгсгөлд Их дээд сургуулиудын багш, хөгжлийн бэрхшээлтэй оюутнуудын гаргасан саналуудыг нэгтгэн иргэд, олон нийт, сурган хүмүүжүүлэгч, багш нарт хандан уриалга, санал гаргахаар боллоо.

   Тодруулбал, Энгийн оюутнуудад дохионы анхан шатны хэл заах, мөн Их дээд сургуулийн багш нарт дохионы хэлний сургалт явуулах, хичээлийн хуваарь, лекц, даалгавар, шалгалтын материалаа хөгжлийн бэрхшээлтэй оюутнуудад зориулсан байдлаар тусгайлан бэлтгэж, цахим хуудсанд байрлуулан, хөгжлийн бэрхшээлтэй оюутнуудтай цахим харилцаа тогтоох, Их дээд сургуульд элсэн орох шалгалтын журмыг эргэн харж, хөгжлийн бэрхшээлтэй оюутнуудаас тусгайлсан системеер авах арга замыг судлан боловсруулах, дээрх саналуудыг холбогдох яамдуудад хүргэх зэрэг ажлыг шат дараатайгаар хэрэгжүүлэхийг уриаллаа. Түүнчлэн хэлэлцүүлэгт оролцогчид хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд, оюутан залууст чиглэсэн үйл ажиллагаа, санал, санаачилгыг ярих бус бодит ажил хэрэг болгохыг зорих нэн шаардлагатайг дуу нэгтэйгээр дэмжлээ.